Nghị quyết số 57-NQ/TW khẳng định phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là "đột phá quan trọng hàng đầu", đồng thời yêu cầu các cơ quan, đơn vị đổi mới phương thức lãnh đạo, quản trị trên cơ sở dữ liệu và công nghệ số. Tinh thần đó đặt ra yêu cầu đối với các cơ sở giáo dục đại học phải chuyển từ mô hình quản lý truyền thống sang quản trị số, lấy dữ liệu làm nền tảng cho mọi hoạt động điều hành, đào tạo và nghiên cứu. Quán triệt chủ trương của Đảng, Học viện Khoa học xã hội đã ban hành Kế hoạch hành động cao điểm 100 ngày tháo gỡ các điểm nghẽn về chuyển đổi số trong các cơ quan Đảng và đang xây dựng Kế hoạch chuyển đổi số giai đoạn 2026–2030, hướng tới hình thành Học viện số, với định hướng lấy dữ liệu làm nền tảng, công nghệ số làm công cụ và đổi mới sáng tạo làm động lực phát triển[1].

Trong lộ trình đó, việc xây dựng và quản trị dữ liệu số được xác định là một trong bảy nhóm nhiệm vụ trọng tâm. Đây cũng là lĩnh vực mà Trung tâm Thư viện – CNTT có vai trò trực tiếp và đặc biệt quan trọng. Là đơn vị trực thuộc Học viện, Trung tâm có chức năng tổ chức, xây dựng, quản lý và khai thác hiệu quả nguồn thông tin – tư liệu; phục vụ đào tạo, nghiên cứu khoa học; triển khai ứng dụng các tiến bộ khoa học và công nghệ trong hoạt động thông tin – thư viện; đồng thời hướng dẫn, quản lý công tác sở hữu trí tuệ của Học viện[2]. Những năm qua, Trung tâm đã từng bước xây dựng các cơ sở dữ liệu chuyên ngành, bao gồm cơ sở dữ liệu tài liệu tiếng Việt, tài liệu nước ngoài, luận văn, luận án và kết nối với hệ thống thư viện của Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam. Đây là nguồn học liệu quan trọng phục vụ hoạt động học tập, nghiên cứu của cán bộ, giảng viên, học viên và nghiên cứu sinh.

Trong bối cảnh chuyển đổi số, vai trò của Trung tâm không chỉ dừng lại ở việc lưu trữ và cung cấp tài liệu mà đang từng bước chuyển sang quản trị dữ liệu số và phát triển tri thức số. Điều này đòi hỏi tiếp tục đẩy mạnh số hóa tài liệu, luận văn, luận án, giáo trình, kết quả nghiên cứu khoa học; xây dựng kho dữ liệu dùng chung; kết nối với các cơ sở dữ liệu học thuật trong nước và quốc tế; đồng thời phát triển các dịch vụ thư viện số hiện đại, tạo điều kiện để người học và các nhà khoa học tiếp cận tri thức mọi lúc, mọi nơi. Đây cũng chính là nền tảng để Học viện hình thành hệ sinh thái dữ liệu phục vụ quản trị đại học. Khi dữ liệu về đào tạo, nghiên cứu khoa học, học liệu, nhân lực và kết quả nghiên cứu được chuẩn hóa, liên thông và khai thác hiệu quả, lãnh đạo Học viện sẽ có cơ sở khoa học để ra quyết định, nâng cao chất lượng quản trị và hiệu quả điều hành.

Cùng với xây dựng dữ liệu, Trung tâm Thư viện – CNTT còn giữ vai trò quan trọng trong phát triển hạ tầng công nghệ thông tin và các nền tảng số phục vụ hoạt động của Học viện. Việc vận hành các hệ thống thông tin, bảo đảm kết nối mạng, an toàn dữ liệu, hỗ trợ triển khai các nền tảng quản lý đào tạo, thư viện điện tử, cổng thông tin, hệ thống học tập trực tuyến và các dịch vụ số là điều kiện thiết yếu để hiện thực hóa mục tiêu Học viện số. Đối với một cơ sở đào tạo sau đại học và nghiên cứu khoa học như Học viện Khoa học xã hội, chuyển đổi số trong lĩnh vực thư viện còn mở ra phương thức học tập và nghiên cứu mới. Thay vì chỉ khai thác nguồn tài liệu truyền thống, người học có thể tiếp cận kho học liệu số, cơ sở dữ liệu trực tuyến, các công cụ tìm kiếm học thuật và phần mềm hỗ trợ nghiên cứu. Điều này góp phần nâng cao năng lực tự học, phát triển kỹ năng khai thác dữ liệu, tăng cường công bố khoa học và thúc đẩy hợp tác nghiên cứu trong nước, quốc tế. Đặc biệt, trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo phát triển mạnh mẽ, Trung tâm Thư viện – CNTT có thể trở thành đầu mối triển khai các giải pháp hỗ trợ khai thác dữ liệu thông minh, tìm kiếm tài liệu, quản lý tri thức và cung cấp các dịch vụ thư viện hiện đại trên nền tảng AI. Việc ứng dụng công nghệ mới không nhằm thay thế hoạt động nghiên cứu mà góp phần nâng cao hiệu quả khai thác thông tin, tiết kiệm thời gian và hỗ trợ các nhà khoa học tiếp cận nhanh hơn với nguồn tri thức toàn cầu.

Tuy nhiên, chuyển đổi số chỉ thành công khi công nghệ đi cùng với sự thay đổi về nhận thức và văn hóa số. Vì vậy, cùng với xây dựng hạ tầng và dữ liệu, Trung tâm đã và đang tiếp tục phối hợp với các đơn vị trong Học viện đẩy mạnh hướng dẫn kỹ năng khai thác cơ sở dữ liệu, sử dụng thư viện số, bảo đảm an toàn thông tin, nâng cao năng lực số cho cán bộ, giảng viên, học viên và nghiên cứu sinh[3]. Đây là giải pháp quan trọng để hình thành môi trường học thuật số hiện đại, chuyên nghiệp và hiệu quả.

Thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW là quá trình đổi mới toàn diện từ tư duy đến hành động. Trong quá trình đó, Trung tâm Thư viện – CNTT không chỉ là đơn vị bảo đảm hạ tầng và học liệu mà còn là "trung tâm dữ liệu tri thức" của Học viện, góp phần kết nối quản trị, đào tạo và nghiên cứu khoa học trên môi trường số. Phát huy vai trò của Trung tâm, xây dựng hệ thống dữ liệu số đồng bộ, hiện đại và an toàn sẽ tạo nền tảng vững chắc để Học viện Khoa học xã hội từng bước hiện thực hóa mục tiêu xây dựng Học viện số, nâng cao chất lượng đào tạo sau đại học, phát triển nghiên cứu khoa học và tăng cường năng lực tư vấn chính sách, góp phần thực hiện thắng lợi Nghị quyết số 57-NQ/TW và sự nghiệp chuyển đổi số quốc gia.

[1] https://gass.vass.gov.vn/chuyen-doi-so/hoc-vien-khoa-hoc-xa-hoi-trien-khai-ke-hoach-hanh-dong-cao-diem-100-ngay-thao-go-cac-diem-nghen-ve--577759

[2] https://gass.vass.gov.vn/thong-tin-thu-vien-hoc-lieu/gioi-thieu-trung-tam-thong-tin-tu-lieu-thu-vien-529149?utm_source=chatgpt.com

[3] https:// gass.vass.gov.vn/chuyen-doi-so/hoc-vien-khoa-hoc-xa-hoi-tiep-tuc-huong-dan-su-dung-he-dieu-hanh-tac-nghiep-nang-cao-hieu-qua-lam-v-578238