Các đại biểu tham dự Hội đồng đánh giá luận án cấp Học viện

NCS. Nguyễn Thành Công

Tham dự buổi đánh giá luận án cấp Học viện, về phía lãnh đạo Học viện Khoa học xã hội, có: PGS.TS. Nguyễn Huy Hoàng, Bí thư Đảng ủy, Giám đốc Học viện.

Về phía các đại biểu, nhà khoa học, có: GS. TS. Detlef Briesen, Giảng viên Đại học Tổng hợp Justus Liebig Giessen (JLU), Cộng hòa liên bang Đức, Cố vấn giáo dục đại học tại Việt Nam - Cơ quan Trao đổi Hàn lâm Đức (DAAD); TS. Nguyễn Sĩ Dũng, nguyên Phó Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội, Chuyên gia Khoa học chính trị, thể chế và chính sách công; TS. Lê Xuân Nghĩa, Thành viên Hội đồng Tư vấn Chính sách Tài chính - Tiền tệ Quốc gia, nguyên Phó Chủ tịch Ủy ban Giám sát Tài chính Quốc gia; PGS. TS. Nguyễn Quang Tuyến, Trưởng Khoa Pháp luật Kinh tế, Trường Đại học Luật Hà Nội, Trọng tài viên Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC), Trưởng ban Pháp chế Hiệp hội Bất động sản Việt Nam; tập thể nhà khoa học hướng dẫn nghiên cứu sinh: GS, TS. Dương Xuân Ngọc, nguyên Phó Giám đốc Học viện Báo chí và Tuyên truyền, thành viên Hội đồng Khoa học Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh; TS. Vũ Mạnh Toàn, Phó Bí thư Đảng ủy, Phó Tổng Biên tập phụ trách Tạp chí Nhân lực Khoa học xã hội và đại diện cơ quan, đồng nghiệp, gia đình NCS.

Mục đích nghiên cứu:

Trên cơ sở làm rõ những vấn đề lý luận và thực tiễn về vai trò của Nhà nước trong việc phát triển kinh tế số ở Việt Nam hiện nay; luận án đánh giá thực trạng vai trò của Nhà nước trong việc phát triển kinh tế số ở Việt Nam, chỉ ra những kết quả đạt được, những hạn chế và nguyên nhân của những hạn chế; từ đó đề xuất các quan điểm và giải pháp chủ yếu nhằm tiếp tục phát huy vai trò của Nhà nước trong việc phát triển kinh tế số ở Việt Nam trong giai đoạn tới.

Đóng góp mới của luận án

Những đóng góp mới về mặt học thuật, lý luận

(1) Luận án bổ sung và phát triển cách tiếp cận chính trị học phát triển trong nghiên cứu kinh tế số ở Việt Nam. Thay vì chủ yếu tiếp cận từ kinh tế học, quản lý nhà nước hoặc chính sách công, luận án đặt phát triển kinh tế số trong mối liên hệ với thể chế, quản trị phát triển và năng lực Nhà nước; coi kinh tế số không chỉ là một lĩnh vực hay động lực tăng trưởng mới, mà còn là không gian phát triển gắn với sự biến đổi phương thức tổ chức và điều hành nền kinh tế - xã hội. Qua đó, luận án góp phần mở rộng phạm vi và chiều sâu nghiên cứu chính trị học về các vấn đề phát triển trong kỷ nguyên số.

(2) Luận án làm rõ sự mở rộng nội dung và đổi mới phương thức thực hiện vai trò của Nhà nước kiến tạo phát triển. Kinh tế số không làm thay đổi các chức năng cơ bản của Nhà nước, nhưng đòi hỏi Nhà nước phát huy rõ hơn vai trò định hướng chiến lược, kiến tạo thể chế, điều phối hệ sinh thái số, quản trị dựa trên dữ liệu, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, bảo đảm phát triển bao trùm và chủ quyền số, nâng cao năng lực tự chủ chiến lược quốc gia. Qua đó, luận án góp phần bổ sung nhận thức lý luận về Nhà nước kiến tạo phát triển trong những điều kiện mới của kỷ nguyên số.

(3) Luận án đề xuất khái niệm, xây dựng khung phân tích gồm 07 phương diện và hệ 28 tiêu chí thành phần đánh giá vai trò của Nhà nước trong việc phát triển kinh tế số. Vai trò này được hiểu là sự thể hiện vị thế, trách nhiệm, năng lực và khả năng tác động của Nhà nước với tư cách chủ thể quyền lực chính trị trung tâm trong định hướng chiến lược, kiến tạo thể chế, quản trị, điều phối nguồn lực và tổ chức thực hiện các mục tiêu phát triển phù hợp với định hướng xã hội chủ nghĩa và yêu cầu phát triển quốc gia. Bảy phương diện gồm: (i) Xác lập định hướng chiến lược và mô hình tăng trưởng; (ii) Kiến tạo và hoàn thiện thể chế; (iii) Phát triển hạ tầng số và kinh tế dữ liệu quốc gia; (iv) Phát triển công nghệ số và thúc đẩy hệ sinh thái đổi mới sáng tạo; (v) Phát triển nguồn nhân lực số; (vi) Bảo đảm phát triển bao trùm và công bằng xã hội; (vii) Bảo đảm chủ quyền số và an ninh kinh tế số. Khung phân tích và hệ tiêu chí tạo lập công cụ thống nhất để đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp.

Những phát hiện và đề xuất mới rút ra từ kết quả nghiên cứu của luận án

(1) Kết quả đánh giá 28 tiêu chí cho thấy 07 tiêu chí đạt mức 3, 15 tiêu chí mức 2 và 06 tiêu chí mức 1; phương diện xác lập định hướng chiến lược và mô hình tăng trưởng được thực hiện tốt, 04 phương diện thực hiện khá, 02 phương diện về công nghệ, đổi mới sáng tạo và nguồn nhân lực còn hạn chế. Điểm nghẽn chủ yếu không nằm ở sự thiếu vắng chủ trương hay định hướng chiến lược, mà ở chất lượng thể chế, năng lực điều phối, phối hợp và tổ chức thực thi, nhất là năng lực quản trị phát triển và quản trị số của bộ máy nhà nước. Khoảng cách giữa định hướng và kết quả thực tiễn là hạn chế nổi bật cần khắc phục.

(2) Luận án chỉ ra sự mở rộng nội dung, đối tượng và phương thức thực hiện vai trò của Nhà nước khi dữ liệu, hạ tầng số, nền tảng số, công nghệ chiến lược, hệ sinh thái đổi mới sáng tạo và nguồn nhân lực số trở thành các nguồn lực phát triển mới. Bảo đảm chủ quyền số, an ninh kinh tế số và nâng cao năng lực tự chủ chiến lược là những yêu cầu mới đối với Nhà nước trong kỷ nguyên số.

(3) Luận án đề xuất 08 nhóm giải pháp đồng bộ, trong đó đổi mới tư duy, phương thức quản trị và nâng cao năng lực kiến tạo phát triển là giải pháp nền tảng, xuyên suốt. Trọng tâm là đổi mới phương thức thực thi quyền lực theo hướng kết hợp quản lý nhà nước với quản trị, kiến tạo phát triển; chuyển từ điều hành theo kinh nghiệm sang quản trị dựa trên dữ liệu, bằng chứng, kết quả và trách nhiệm giải trình; củng cố cơ chế điều phối quốc gia với một đầu mối đủ mạnh, đủ thẩm quyền, không nhất thiết thành lập cơ quan mới. Các đề xuất mới gồm: Chiến lược phát triển kinh tế số Việt Nam đến năm 2045; Luật Kinh tế số; Chiến lược quốc gia phát triển nguồn nhân lực số; Chiến lược quốc gia về chủ quyền số và tự chủ chiến lược; Bộ chỉ số năng lực quản trị số quốc gia; Khung đánh giá mức độ tự chủ chiến lược số; cơ chế phát triển thị trường dữ liệu quốc gia và Đề án phát triển doanh nghiệp công nghệ số dân tộc dẫn dắt.

Luận án được các thành viên Hội đồng nhất trí bỏ phiếu thông qua.