Việt Nam là quốc gia đa tộc người. Trong tiến trình đồng hành cùng quốc gia, 53 tộc người thiểu số đã sáng tạo nên các giá trị văn hoá giàu bản sắc, góp phần tạo dựng nền văn hoá quốc gia “thống nhất trong đa dạng”.  

       Dưới sự quan tâm của Đảng, Nhà nước, trong dòng chảy phát triển, giao thoa văn hoá toàn cầu và quốc gia, văn hoá các tộc người thiểu số Việt Nam vừa được chấn hưng, bảo tồn và phát huy góp phần quan trọng vào sự phát triển bền vững của đất nước. Văn hoá các tộc người thiểu số ngày càng được quan tâm, nhận thức đầu tư trên bình diện lý luận và thực tiễn; cộng đồng các tộc người thiểu số - chủ thể của các giá trị văn hoá đã và đang góp phần xây dựng văn hoá thành “sức mạnh nội sinh”, “sức mạnh mềm của dân tôc”…

Văn hoá các tộc người thiểu số là một trong trụ cột phát triển bền vững, có vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế, xã hội và môi trường sống… Đại hội XIV của Đảng (2021) xác định định hướng xây dựng nền văn hóa Việt Nam trong đó có vai trò , giá trị của văn hoá các tộc người thiểu số với nội dung: Tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, đồng bộ trên hệ thống 4 trụ cột hệ giá trị:Hệ giá trị quốc gia;Hệ giá trị văn hóa; Hệ giá trị gia đình; Chuẩn mực con người Việt Nam…Tuy nhiên với quy luật vận động của văn hoá, văn hoá các tộc người thiểu số qua 40 năm đổi mới từ 1986 đến nay luôn chịu tác động của các yếu tố chủ quan và khách quan diễn ra sự biến đổi trên nhiều phương diện. Việc nhận thức sự biến đổi văn hoá của các tộc người thiểu số trong bối cảnh đó là một yêu cầu khách  quan trên bình diện lý luận và thực tiễn, khoa học và chính sách, quản lý…đặt ra; đó là nhu cầu cần thiết trong việc cung cấp luận cứ khoa học để nâng cao hiệu quả chính sách, quản lý nhà nước về văn hoá các tộc người thiểu số góp phần hơn nữa vào chiến lược phát triển bền vững quốc gia.

Trong bối cảnh đó, sự xuất hiện của chuyên khảo “Biến đổi văn hoá của các dân tộc thiểu số ở Việt Nam từ đổi mới đất nước đến nay”(Sách chuyên khảo) do PGS.TS Nguyễn Thị Song Hà chủ biên với sự tham gia của nhiều chuyên gia, nhà khoa học kinh nghiệm, Nhà xuất bản Khoa học Xã hội 2021 chính là một nghiên cứu cần thiết, sự bổ sung có ý nghĩa khoa học và thực tiễn lớn, cung cấp luận cứ khoa học góp phần quan trọng nhận thức trên bình diện khoa học, thực tiễn, quản lý… trong bức tranh toàn cảnh về Văn hoá các tộc người thiểu số ở Việt Nam. Ấn phẩm gồm 628 trang, khổ 16 X 24 cm cung cấp cho người đọc một phương pháp tiếp cận biện chứng với khối lượng tài liệu phong phú, hệ thống, logich về những vấn đề biến đổi văn hoá các tộc người thiểu số trong bối cảnh đổi mới của đất nước từ 1986 đến nay.

Cuốn chuyên khảo này được hoàn thiện và nâng cấp từ Đề tài thuộc Chương trình khoa học và công nghệ cấp quốc gia giai đoạn 2016-2020 “ Những vấn đề cơ bản, cấp bách về dân tộc thiểu số và chính sách dân tộc ở Việt Nam đến năm 2030”. Với phương pháp tiếp cận đúng hướng, công trình đã tập trung vào sự biến đổi văn hoá của 53 tộc người thiểu số thuộc các nhóm ngôn ngữ và các khu vực, vùng miền khác nhau. Trên cơ sở kế thừa các tài liệu khoa hoc, lý luận về dân tộc – tộc người và đặc biệt là nguồn tư liệu khảo sát thực địa tại 12 tộc người đại diện cho các nhóm ngôn ngữ, vùng cư trú (như Hmông, Dao, Lô lô, Sán Dìu, Tày, Thái, Mường, Chứt, Khmer, Xơ Đăng, Ba na, Chăm…) tai các địa bàn Đông Bắc, Tây Bắc, Duyên hải miền Trung, Tây Nguyên, Nam Bộ…chuyên khảo đã cho người đọc thấy được:

            -Thực trạng biến đổi văn hoá  của các dân tộc thiểu số từ năm 1986 đến nay, chủ yếu trên các phương diện văn hoá vật thể, phi vật thể.

            - Các chính sách bảo tồn và phát huy các giá trị văn hoá các dân tộc thiểu số cũng như tác động đến công tác quản lý nhà nước.

            - Đề xuất các quan điểm, giải pháp hoàn thiện chính sách quản lý văn hoá dân tộc thiểu số hướng tới phát triển bền vững và hội nhập quốc tế đến năm 2030.

            Đây cũng là những vấn đề thể hiện cách tiếp cận và hình thành nên luận điểm khoa học được thể hiện qua 5 chương của chuyên khảo: Cơ sở lý luận nghiên cứu biến đổi văn hoá dân tộc thiểu số và quản lý nhà nước về văn hoá (chương 1); Thực trạng biến đổi văn hoá vật chất của dân tộc thiểu số ở Việt Nam từ 1986 đến nay (Chương 2); Thực trạng biến đổi văn hoá tinh thần của các dân tộc thiểu số ở Việt Nam (Chương 3); Những yếu tố tác động đến biến đổi văn hoá và xu hướng biến đổi văn hoá của các dân tộc thiểu số ở Việt Nam (Chương 4); Chính sách văn hóa và quản lý nhà nước về văn hoá vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi từ đổi mới đất nước đến nay (Chương 5).

            Công trình chuyên khảo “Biến đổi văn hoá của các dân tộc thiểu số ở Việt Nam từ đổi mới đất nước đến nay” cho thấy nhóm tác giả đã triển khai nghiêm túc, dày công  trong nhận diện, phản ánh cơ ở lý luận và thực trạng biến đỏi văn hoá của các dân tộc thiểu số nước ta với những tác động và nguyên nhân khách quan, chủ quan dẫn đến sự biến đổi các hiện tượng văn hoá vật thể và phi  vật thể trong những diều kiện kinh tế-xã hội, môi trường cụ thể…của các tôc người ở các vùng miền. Chuyên khảo thể hiện rõ những ưu điểm và thế mạnh vượt trội ở các phương diện sau:

- Nguồn tài liệu phong phú, nghiêm túc, giàu tính đa dạng, phong phú của các hiện tượng văn hoá tộc người, vùng miền và có giá trị tư liệu cao.

- Tất cả sự biến đổi văn hoá của các tộc người thiểu số được nhìn nhận trên cơ sở lý luận văn hoá học của Dân tộc học – Nhân học, Tư tưởng Hổ Chí Minh, quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về văn hoá nói chung và văn hoá Việt Nam nói riêng; cũng như nhìn nhận vai trò của văn hoá trong phát triển bền vững và kinh nghiệm bảo tồn, phát huy giá trị văn hoá dân tộc thiểu số của một số quốc gia (Trung Quốc, Liên bang Nga, Cộng hoà Pháp, Thái Lan ).

- Các nội dung Biến đổi văn hoá của các tộc người thiểu số được tiếp cận cụ thể các bình diện Văn hoá Vật chất và Tinh thần. Các nội hàm biến đổi của “văn hoá vật chất” được tiếp cận cụ thể trên các bình diện: Nhà cửa, Trang phục, Ẩm thực, Nhạc cụ theo các nhóm ngôn ngữ tộc người như Hmông-Dao,Việt – Mường, Tày-Thái, Ka đai, Môn – Khmer, Mã Lai – Đa đảo, Hán-Tạng. Nội hàm biến đổi văn hoá tinh thần được tiệm cận trên các bình diện: Ngôn ngữ, Nghi lễ và lễ hội trong gia đinh, cộng đồng, Tôn giáo, tín ngưỡng của các nhóm ngôn ngữ ở các vùng miền…Những sự biến đổi đó được quan sát trong cái nhìn tác động của bối cảnh trong nước và quốc tế, đặc biệt là các yếu tố chủ quan liên quan đến chuyển cư, kinh tế thị trường, giao thoa văn hoá và chuyển đổi tôn giáo tín ngưỡng. Điểm đáng ghi nhận của nhóm tác giả là quan sát sự biến đổi đó trong cái nhìn “xu hướng biến đổi” với những yếu tố tích cực và tiêu cực đặt ra.    

- Một trong giá trị thực tiễn hay tính ứng dụng của chuyên khảo là từ các luận cứ khoa học đã đề xuất và nêu ra các giải pháp, khuyến nghị các vấn đề liên quan đến hệ thống chính sách, quản lý văn hoá các dân tộc thiểu số ở nước ta trong bối cảnh hiện nay với những định hướng, tác động, vấn đề đăt ra cũng như yêu cầu đổi mới nhận thức về hoạch định chính sách, quản lý nhà nước, xây dựng mô hình, phát huy vai trò người có uy tín và nghệ nhân dân gian trong cộng đồng dân tộc thiểu số, nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ làm công tác văn hoá dân tộc và nâng cao hiệu quả chính sách ưu tiên phát triển kinh tế-xã hội vùng dân tộc thiểu số…Các kiến nghị khá toàn diện liên quan đến cơ quan lãnh đạo Đảng, Nhà nước, Bộ Văn hoá Thể thao và Du lịch, chính quyền các địa phương các cấp…là nhân tố quyết định đến sự nghiệp bảo tồn, phát huy, phát triển văn hoá các dân tộc thiểu số trong dòng chảy giao thoa của toàn cầu hoá về văn hoá,kinh tế và kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.

Với tư cách là một nhà nghiên cứu Nhân học – Dân tộc học, Văn hoá học, tôi đánh giá cao tinh thần lao động khoa học nghiêm túc, tầm nhìn, trách nhiệm công dân của người Chủ biên và nhóm tác giả về công trình này. Đây không chỉ là cuốn sách tham khảo giá trị đối với các nhà nghiên cứu Văn hoá, Nhân học – Dân tộc học, Chính sách công; đối với giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học ngành Luật và Chính sách công, Việt Nam học, Văn hóa học, Nhân học – Dân tộc học, Lịch sử.. mà còn là cuốn cẩm nang tri thức bổ ích và tất cả những ai yêu mến sự đa dạng, phong phú giàu bản sắc  của văn hoá các dân tộc thiểu số và Văn hoá Việt Nam.

Trân trọng giới thiệu cuốn chuyên khảo quý giá này cùng đông đảo quý độc giả và giới học thuật!