Nghiên cứu khoa học

Nghiệm thu Đề tài cấp Nhà nước “Biến đổi văn hóa các dân tộc thiểu số - những vấn đề đặt ra và giải pháp trong thời gian tới”; Mã số: CTDT.11.17/16-20

Ngày đăng: 19/10/2020 | Lượt xem: 91

Ngày 14 tháng 10 năm 2020, tại Ủy ban Dân tộc, Hà Nội, Hội đồng nghiệm thu cấp Quốc gia đã đánh giá, nghiệm thu kết quả thực hiện Đề tài “Biến đổi văn hóa các dân tộc thiểu số - những vấn đề đặt ra và giải pháp trong thời gian tới”; Mã số: CTDT.11.17/16-20; Đề tài Thuộc chương trình Khoa học và công nghệ trọng điểm cấp Nhà nước giai đoạn 2016 - 2020 “Những vấn đề cơ bản và cấp bách về dân tộc thiểu số và chính sách dân tộc ở Việt Nam đến năm 2030”; do Ủy ban Dân tộc là cơ quan chủ quản, Học viện Khoa học xã hội là cơ quan chủ trì. Chủ nhiệm Đề tài: PGS.TS. Nguyễn Thị Song Hà - Trưởng khoa Khoa Dân tộc học và Nhân học, Học viện Khoa học xã hội.

 

Họp Hội đồng đánh giá Đề tài cấp Quốc gia do PGS.TS. Nguyễn Thị Song Hà làm Chủ nhiệm đề tài

Văn hóa các tộc người thiểu số ở Việt Nam luôn có vai trò và ý nghĩa quan trọng đối với sự phát triển của quốc gia, dân tộc. Trong quá trình phát triển của mình, các tộc người vừa có xu hướng bảo tồn các giá trị truyền thống thể hiện được đặc trưng văn hóa tộc người nhưng cũng có xu hướng tiếp thu ảnh hưởng văn hóa của các tộc xung quanh một mạnh mẽ nhất là trong bối cảnh kinh tế thị trường, hội nhập và toàn cầu hóa. Trong bối cảnh hiện nay, văn hóa có một vai trò quan trọng trên nhiều lĩnh vực như phát triển kinh tế; ổn định và phát triển xã hội, ổn định chính trị và quốc phòng an ninh, bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa để hướng tới phát triển bền vững tộc người. Đề tài “Biến đổi văn hóa các dân tộc thiểu số - những vấn đề đặt ra và giải pháp trong thời gian tới” do PGS.TS. Nguyễn Thị Song Hà làm chủ nhiệm đã tập trung nghiên cứu biến đổi văn hóa các tộc người thiểu số trong giai đoạn hiện nay để thấy được các giá trị văn hóa tích cực cần được bảo tồn và phát huy, những yếu tố văn hóa cản trở hoặc không phù hợp để hạn chế hoặc loại bỏ. Bên cạnh đó, từ Đổi mới đến nay, nhận thức được vai trò của văn hóa đối với sự nghiệp phát triển đất nước Đảng và Nhà nước ta đã có nhiều Chủ trương, chính sách để bảo tồn, gìn giữ và phát triển các giá trị văn hóa, trong đó có văn hóa của các dân tộc thiểu số, nhiều mô hình bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa được phát huy, đẩy mạnh. Đề tài nghiên cứu do PGS.TS. Nguyễn Thị Song Hà làm chủ nhiệm để cho thấy được vai trò quản lý của Nhà nước trong bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa để phục vụ cho sự phát triển, đồng thời từ đó thấy được chính sách về văn hóa của Nhà nước ban hành và thực thi phù hợp với các tộc người ở mức độ nào, những bất cập và hạn chế trong quá trình triển khai thực hiện tại địa phương, các nhóm tộc người để từ đó đưa ra những quan điểm, giải pháp nhằm bổ sung, chỉnh sửa, đổi mới và hoàn thiện chính sách bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa của các tộc người thiểu số gắn với phát triển bền vững trong bối cảnh hội nhập và toàn cầu hóa là rất thiết thực, có tác dụng hữu ích cho các cơ quan quản lý nhà nước về văn hóa, cơ quan hoạch chính sách và thực thi chính sách như Ủy ban Dân tộc, Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch, các sở ban ngành của địa phương.

Để thực hiện đề tài này, Ban Chủ nhiệm đề tài đã hướng tới tiếp cận đa chiều, có hệ thống, từ đó có cái nhìn xuyên suốt trong toàn bộ thành tố văn hóa truyền thống, cơ sở để nhận diện những biến đổi văn hóa của các tộc người thiểu số trước bối cảnh đổi mới, kinh tế thị trường và toàn cầu hóa, để phân tích các mối quan hệ và tác động qua lại giữa các yếu tố văn hóa truyền thống với văn hóa hiện nay, những yếu tố lý luận và thực tiễn gắn với việc triển khai thực hiện các chính sách dân tộc, đặc biệt là chính sách văn hóa đối với các tộc người, quan hệ kinh tế, chính trị, xã hội, văn hóa của các tộc người trong quá trình phát triển. Song hướng tiếp cận Dân tộc học/ Nhân học được coi là trọng tâm và then chốt. Đồng thời, sử dụng các phương pháp có thế mạnh trong nhân học/ dân tộc học để khảo sát, đánh giá thực trạng biến đổi của văn hóa truyền thống các tộc người thiểu số và đánh giá hiệu quả của chính sách bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống tộc người. Trong đó chú ý đến vai trò của chủ thể của văn hóa bởi chính chủ thể văn hóa là người chủ động lựa chọn, xác định cách thức bảo tồn và trao truyền các giá trị văn hóa cho các thế hệ kế tiếp…

PGS.TS. Nguyễn Thị Song Hà báo cáo kết quả nghiên cứu

Đề tài đã tiến hành khảo sát trên các địa bàn nghiên cứu trên cả nước gồm:

Vùng Đông Bắc gồm: tỉnh Hà Giang: huyện Mèo Vạc (thị trấn Mèo Vạc, xã Tà Lùng), huyện Vị Xuyên (xã Đạo Đức); tỉnh Cao Bằng: huyện Bảo Lạc (xã Kim Cúc, Hồng Trị), huyện Thông Nông (xã Nà Én); tỉnh Tuyên Quang: huyện Sơn Dương (xã Ninh Lai, Thiện Kế);

Vùng Tây Bắc gồm: tỉnh Sơn La: huyện Quỳnh Nhai (xã Chiềng Khay, Chiềng Giàng, Mường Chiên);  tỉnh Hòa Bình: huyện Tân Lạc (xã Tử Nê, Địch Giáo);

Vùng Duyên hải miền Trung gồm: tỉnh Quảng Bình: huyện Tuyên Hóa (xã Thanh Hóa, xã Lâm Hóa); tỉnh Ninh Thuận: huyện Ninh Phước (xã Hữu Đức, xã Phước Dân, xã Phước Hữu);

Vùng Tây Nguyên gồm: tỉnh Kon Tum: huyện Đắk Hà (xã Đắk Uy, Đắk Ma), thành phố Kon Tum (phường Thắng Lợi);

Vùng Nam Bộ gồm: tỉnh Sóc Trăng:  huyện Châu Thành (xã Phú Tân, Phú Tâm); tỉnh An Giang: huyện An Phú (xã Đa Phước, xã Quốc Thái).

Đề tài đã tiến hành khảo sát 12 dân tộc thiểu số đại diện cho các vùng cư trú và các nhóm ngôn ngữ khác nhau: Đó là dân tộc Hmông, Dao (thuộc nhóm ngôn ngữ Hông - Dao); dân tộc Lô Lô, Sán Dìu (thuộc nhóm ngôn ngữ Tạng - Miến); dân tộc Tày, Thái (thuộc nhóm ngôn ngữ Tày - Thái), dân tộc Mường, Chứt (thuộc nhóm ngôn ngữ Việt - Mường), dân tộc Khmer, Xơ đăng, Ba na (thuộc nhóm ngôn ngữ Môn - Khmer), dân tộc Chăm (thuộc nhóm ngôn ngữ Mã lai - Đa đảo).

Kết quả nghiên cứu mới, đóng góp mới của Đề tài

Đề tài đã tập trung làm sáng rõ một số nội dung nghiên cứu cơ bản sau:

Một là, Đề tài tập trung làm rõ thực trạng biến đổi văn hóa các tộc người thiểu số theo các vùng dân tộc và theo các dạng thức văn hóa cụ thể như văn hóa vật chất, văn hóa tinh thần, văn hóa xã hội…, trong đó chú ý nghiên cứu cả các tộc người có dân số đông, ảnh hưởng đến các tộc người khác, các tộc người có dân số ít, trình độ phát triển thấp, các tộc người ở vùng biên giới, các tộc người vẫn giữ tôn giáo truyền thống và các tộc người cải đạo theo tôn giáo khác… để thấy được sự đa dạng về văn hóa, mức độ biến đổi văn hóa của các nhóm cộng đồng tộc người, từng thành tố văn hóa ở các vùng, miền khác nhau.

Hai là, Đề tài tập trung nghiên cứu để làm rõ các yếu tố tác động đến biến đổi văn hóa của các tộc người thiểu số như bối cảnh thế giới, trong nước, những thuận lợi, cơ hội và thách thức, những ảnh hưởng của quá trình giao lưu, tiếp biến văn hóa, kinh tế thị trường, đặc điểm nơi cư trú, sự di cư của các tộc người, quá trình chuyển đổi tôn giáo tín ngưỡng, chính sách của đảng và nhà nước, tác động của quá trình toàn cầu hóa… từ đó dự báo xu hướng biến đổi văn hóa của các tộc người.

Ba là, Đề tài thống kê, nghiên cứu, đánh giá các chính sách của Đảng và Nhà nước trong bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa của tộc người đã được ban hành và triển khai thực hiện tại vùng đồng bào các tộc người thiểu số, đồng thời đánh giá công tác quản lý văn hóa các tộc người thiểu số… để thấy được những mặt tích cực, hiệu quả cần được phát huy, những hạn chế, không phù hợp cần được khắc phục. Trên cơ sở đó đề xuất nhằm góp phần đổi mới và hoàn thiện chính sách, khắc phục tình trạng ban hành các chính sách, mô hình quản lý văn hóa chung chung cho tất cả các dân tộc, các vùng miền và góp thêm tư liệu để thực hiện tốt công cuộc xây dựng nông thôn mới hiện nay,

Bốn là, Dựa trên kết quả nghiên cứu được của đề tài, từ góc độ đa chiều như chủ thể văn hóa, quan điểm nhà nghiên cứu, quan điểm của các cơ quan quản lý nhà nước, các cấp chính quyền địa phương, đề tài đưa ra các kiến nghị góp phần đổi mới và cụ thể hóa chính sách phát triển văn hóa tộc người, chính sách bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa của các tộc người thiểu số giai đoạn 2016 - 2020 và tầm nhìn 2030 phù hợp với thực tiễn ở Việt Nam và đáp ứng với quá trình hội nhập và toàn cầu hóa đang diễn ra.

Các đại biểu chụp ảnh lưu niệm

Đề tài được Hội đồng nghiệm thu đề tài cấp Quốc gia đã đánh giá cao bởi sự nghiêm túc, công phu của Ban Chủ nhiệm đề tài trong quá trình thực hiện và ghi nhận đánh giá cao chất lượng của Báo cáo Tổng hợp và các sản phẩm của đề tài.

Kết quả bỏ phiếu: 5/9 phiếu xuất sắc. Đề tài được xếp loại: Khá.

 

Tin: Mai Hoa

In bài viết