Bảo vệ thành công luận án tiến sĩ Luật học “Giải quyết tranh chấp bằng trọng tài thương mại theo phương thức trực tuyến ở Việt Nam hiện nay”

NCS. Đỗ Hữu Chiến chụp ảnh lưu niệm cùng hội đồng

Mục đích nghiên cứu:

       Làm rõ những cơ sở pháp lý cho việc GQTC bằng TTTM theo PTTT; phân tích thực trạng pháp luật về GQTC bằng TTTM theo PTTT ở Việt Nam những năm qua; đề xuất quan điểm, giải pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao chất lượng, hiệu quả GQTC bằng TTTM theo PTTT ở nước ta hiện nay.

Đóng góp mới của luận án

       Trên cơ sở kết quả nghiên cứu, Luận án có những đóng góp mới về khoa học trên một số vấn đề, đó là:

      Thứ nhất, Luận án là một trong những công trình đầu tiên tại Việt Nam xây dựng một cách có hệ thống, toàn diện và chuyên sâu cơ sở lý luận về giải quyết tranh chấp (GQTC) bằng Trọng tài thương mại (TTTM) theo phương thức trực tuyến (PTTT). Tác giả đã phân tích và tích hợp các lý thuyết nền tảng như quyền tự chủ của các bên (party autonomy), đồng bộ pháp lý (Legal Synchronization), và đưa vào những khái niệm hiện đại như “công nghệ trung lập”, nghĩa vụ tố tụng công bằng.

       Thứ hai, xác định chính xác các "điểm nghẽn" và xung đột pháp lý tiềm tàng, bao gồm: Sự lạc hậu mang tính lịch sử của Luật Trọng tài thương mại 2010 (LTTTM 2010), vốn là sản phẩm của thời đại tiền-kỹ thuật số. Sự thiếu đồng bộ và nguy cơ xung đột giữa LTTTM 2010 và Luật Giao dịch điện tử 2023. Các rào cản hình thức cứng nhắc trong việc công nhận và thi hành phán quyết điện tử theo Công ước New York 1958 và Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015.

       Thứ ba, Luận án đưa ra các giải pháp tổng thể dựa trên ba nguyên tắc chỉ đạo hiện đại, được chắt lọc từ kinh nghiệm quốc tế: Nguyên tắc công nghệ trung lập (Technology Neutrality): Pháp luật không "đóng khung" một công nghệ cụ thể nào, đảm bảo tính linh hoạt và không bị lỗi thời. Nguyên tắc tương đương chức năng (Functional Equivalence): Công nhận giá trị pháp lý của một quy trình điện tử nếu nó thực hiện được cùng chức năng với quy trình trên giấy. Nguyên tắc đồng bộ pháp lý (Legal Synchronization): Đảm bảo tính nhất quán, kết nối và không mâu thuẫn giữa LTTTM 2010, Luật Giao dịch điện tử 2023 và các luật liên quan khác.

     Thứ tư, Luận án là công trình đầu tiên trong việc đưa khái niệm Công bằng tố tụng số - Digital Due Process vào bối cảnh Việt Nam, đặc biệt là đề xuất bảo vệ bên yếu thế về công nghệ. Đóng góp của luận án là việc đề xuất luật hóa "nghĩa vụ cân bằng công nghệ" (duty of tech-parity) cho Hội đồng trọng tài, yêu cầu họ phải chủ động đánh giá và áp dụng các biện pháp hỗ trợ để đảm bảo cơ hội tham gia bình đẳng cho tất cả các bên.

Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án

       Luận án góp phần làm phong phú thêm cơ sở lý luận và thực tiễn việc GQTC bằng TTTM theo PTTT, với ý nghĩa là phương thức GQTC hiện đại, phù hợp với xu thế phát triển của cuộc cách mạng công nghệ 4.0. Luận án có thể được sử dụng làm tài liệu tham khảo đối với các cơ quan GQTC tại Việt Nam như tòa án, hòa giải; các doanh nghiệp của Việt Nam khi GQTC bằng TTTM theo PTTT phạm vi trong nước và cả trong hợp tác phát triển quan hệ thương mại với các nước và tổ chức quốc tế. Luận án còn được sử dụng làm tài liệu tham khảo để giảng dạy và học tập các môn học liên quan đến GQTC thương mại, pháp luật thương mại và pháp luật kinh doanh quốc tế tại các nhà trường ở Việt Nam.           

   Luận án được các thành viên Hội đồng nhất trí thông qua.