Hoạt động tạp chí

Hội thảo “Xây dựng các tạp chí Khoa học xã hội theo tiêu chuẩn quốc tế”

Ngày đăng: 01/08/2014 | Lượt xem: 189

Khoa học và công nghệ ngày càng đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển kinh tế, xã hội và hội nhập quốc tế ở nước ta hiện nay. Để các kết quả nghiên cứu đi vào cuộc sống, nâng cao vị thế đất nước trên trường quốc tế thì trước hết các kết quả đó phải được công bố, phổ biến không chỉ ở những tạp chí khoa học trong nước mà còn hướng tới các tạp chí quốc tế. Một vấn đề hết sức cấp bách đối với các tạp chí khoa học ở nước ta hiện này là chưa có tạp chí nào đạt chuẩn quốc tế được ISI[1] xếp hạng.  

Do vậy, các nhà khoa học Việt Nam muốn có công trình khoa học công bố trên các tạp chí đạt chuẩn quốc tế buộc phải gửi đăng ở nước ngoài. Trong khi đó, ở trong nước có hàng trăm tạp chí khoa học, có những tạp chí có lịch sử phát triển bốn năm mươi năm, nhưng chưa có tạp chí nào đạt chuẩn quốc tế là một điều hết sức trăn trở của nhưng nhà quản lý khoa học và đội ngũ những người làm khoa học nước nhà. Trong bối cảnh đó, Hội thảo Xây dựng các tạp chí khoa học xã hội theo tiêu chuẩn quốc tế được Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam và Liên chi hội nhà báo Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam tổ chức ngày 24/7/2014 tại Thị xã Cửa Lò là hết sức cấp bách.


 

Tham dự Hội thảo có GS.TS. Nguyễn Xuân Thắng, Ủy viên Trung ương Đảng, Chủ tịch Viện Hàn lâm KXHXH Việt Nam, kiêm Chủ tịch Liên chi hội Hội nhà báo Viện Hàn lâm KHXH Việt Nam; GS.TS. Nguyễn Quang Thuấn, Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm KHXH Việt Nam; đại diện các đơn vị giúp việc Chủ tịch Viện Hàn lâm; đại diện các đơn vị trực thuộc Viện Hàn lâm; Lãnh đạo các viện nghiên cứu cùng các Tổng Biên tập, Phó Tổng Biên tập và các cán bộ đang công tác tại các tạp chí của Viện Hàn lâm. Về phía khách mời có đoàn cán bộ thuộc Viện Khoa học quốc gia Lào do ông SomThone Lobiadao – Tổng Biên tập Tạp chí Khoa học xã hội Quốc gia Lào làm trưởng đoàn; TS. Đoàn Thị Yến Oanh, Phó Giám đốc Nhà Xuất bản Khoa học Tự nhiên và Công nghệ; ThS. Lê Thị Hoa, Trưởng phòng Biên tập, Tạp chí Thông tin và Tư liệu, Quản trị Website Tạp chí Khoa học Việt Nam trực tuyến (www.vjol.info.vn) thuộc Cục Thông tin Khoa học và Công nghệ Quốc gia. Có thể nói, ở một chừng mực nào đó, có thể coi đây là một Hội thảo quốc tế mang ý nghĩa quan trọng để nỗ lực xây dựng các tạp chí khoa học xã hội Việt Nam theo tiêu chuẩn quốc tế.


GS.TS. Nguyễn Xuân Thắng, Ủy viên Trung ương Đảng, Chủ tịch Viện Hàn lâm KXHXH Việt Nam, kiêm Chủ tịch Liên chi hội Hội nhà báo Viện Hàn lâm KHXH Việt Nam  phát biểu khai mạc Hội thảo

 

Phát biểu chỉ đạo khai mạc Hội thảo, GS.TS. Nguyễn Xuân Thắng nhấn mạnh: Thứ nhất, hiện nay trong xu hướng hội nhập quốc tế và khu vực sâu rộng, khoa học nói chung, trong đó khoa học xã hội nói riêng phải đi trước một bước; trong khi đó các xuất bản phẩm, các tạp chí của Viện Hàn lâm Khoa học xã hội mặc dù đã nỗ lực nhưng cho đến nay chưa có tạp chí nào đạt được tiêu chuẩn quốc tế. Tới đây, các bài viết phải hướng tới tiêu chuẩn quốc tế; phải xây dựng các tạp chí của Viện Hàn lâm KHXH VN theo tiêu chuẩn quốc tế; hội nhập là phải từ bên trong chứ không chỉ có hội nhập từ bên ngoài, đó cũng chính là những mục tiêu của cuộc Hội thảo này.

Thứ hai, vậy chúng ta phải làm thế nào để có thể có những tạp chí đạt chuẩn quốc tế? Đó là một câu hỏi lớn luôn trăn trở của những người làm công tác quản lý và đội ngũ những người làm khoa học của Viện Hàn lâm KHXH VN. Hiện nay, Viện Hàn lâm KHXH VN hiện có 32 tạp chí tiếng Việt và 02 tạp chí tiếng Anh, tuy vậy, để giới thiệu những thành quả nghiên cứu khoa học xã hội của nước ta ra quốc tế là rất khó khăn. Nếu không có sự chuẩn bị, không có định hướng thì không bao giờ chúng ta xây dựng được những tạp chí của chúng ta theo chuẩn quốc tế.

Thứ ba, vấn đề đặt ra là tiêu chuẩn quốc tế là những chuẩn mực nào? Không phải cứ đăng tải ở nước ngoài là đạt tiêu chuẩn quốc tế. Trong Viện Hàn lâm KHXH VN đã có nhiều cán bộ có bài đăng trên các tạp chí uy tín trong khu vực và quốc tế; do vậy, Hội thảo này là diễn đàn để các đồng chí chia sẻ kinh nghiệm đăng bài trên tạp chí quốc tế, từ đó đưa ra những sáng kiến để xây dựng các tạp chí của Viện Hàn lâm theo chuẩn quốc tế của các tạp chí khoa học, các tổ chức khoa học có uy tín cao của các nước có khoa học và công nghệ phát triển.

Thứ tư, khoa học xã hội khác với các lĩnh vực khoa học khác, khoa học xã hội không bao giờ tách rời chính trị; cho nên, ngoài những tiêu chuẩn khoa học thì vấn đề đặt ra là làm thế nào xử trí mối quan hệ giữa chính trị và khoa học; một số tạp chí tiếng Anh và phiên bản tiếng Anh của tạp chí tiếng Việt của chúng ta hiện nay chủ yếu đăng tải lại những bài đã in bằng tiếng Việt; do vậy, tính cập nhật không cao.

Thứ năm, vấn đề đội ngũ, bao gồm biên tập viên; đội ngũ quản lý phải làm gì để đáp ứng tiêu chuẩn tạp chí quốc tế? Trách nhiệm thuộc về những người quản lý. Những người làm công tác tạp chí phải là những người có năng lực để có thể giao tiếp, chia sẻ kinh nghiệm, nắm vững quy định, quy trình cho một số phát hành phải theo quy trình, chuẩn mực quốc tế. Do vậy, có thể nói, thành công hay thất bại là do yếu tố con người, nhất là những người làm công tác quản lý, những người làm công tác biên tập, trị sự, phát hành.

Thứ sáu, về vấn đề tài chính. Chúng ta không thể phụ thuộc vào nguồn lực ngân sách, bởi ngân sách chỉ là cái vốn ban đầu nhưng không bao giờ là đủ để cho ra đời một tờ tạp chí theo chuẩn quốc tế, nếu phụ thuộc vào ngân sách sẽ không đủ và không thể làm được. Do đó, cần có sự xã hội hóa các nguồn lực cho tạp chí; thậm chí, người viết phải đầu tư kinh phí để đăng bài; kêu gọi nguồn tài trợ từ các doanh nghiệp, các tổ chức quốc tế v.v… Những vướng mắc về cơ chế, về thủ tục hành chính trong tài chính cho tạp chí cần được tháo gỡ; nếu tạp chí nào hoàn thành tốt, phát hành tốt thì chúng ta có thể hỗ trợ trở lại cho những người làm tạp chí bằng xác lập Quỹ phát triển tạp chí; xây dựng quy chế chi tiêu nội bộ. Có như thế thì các tạp chí mới phát triển được trong điều kiện kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế hiện nay.

 


 

Các tham luận trình bày tại Hội thảo và các ý kiến phát biểu, thảo luận đã tập trung vào những nội dung chính sau:

Một là, tiêu chuẩn tạp chí khoa học theo tiêu chuẩn quốc tế và giải pháp vận dụng đối với tạp chí khoa học xã hội.  Trong nội dung này, các tham luận và ý kiến phát biểu đã làm rõ một số hệ thống tiêu chuẩn quốc tế như: hệ thống ISI[2] hệ thống Scopus[3] quy trình và kinh nghiệm công bố công trình khoa học trên tạp chí quốc tế có phản biện; một số giải pháp vận dụng các hệ thống chuẩn quốc tế đối với các tạp chí khoa học xã hội. Trong các giải pháp được đưa ra thảo luận, các ý kiến đều cho rằng, trước mắt, phải xây dựng quy định về bài viết theo chuẩn quốc tế; thứ hai, phải xây dựng các chủ đề khoa học, đặt bài cho các tác giả; thứ ba, tổ chức các hội thảo quốc tế để có nguồn bài có chất lượng cao; thứ tư, xây dựng Hội đồng Biên tập và quy chế hoạt động của Hội đồng Biên tập theo tiêu chuẩn quốc tế; thứ năm, xây dựng chính sách tạp chí theo tiêu chuẩn quốc tế; thứ sáu, xây dựng nội dung trực tuyến của các tạp chí; thứ bảy, trạng bị cơ sở vật chất, phương tiện làm việc và đầu tư kinh phí thích đáng, thứ tám, công tác in ấn, xuất bản và phát hành theo đúng tiến độ, hướng tới quy trình tiêu chuẩn quốc tế; thứ chín, xây dựng nguồn nhân lực làm công tác tạp chí và hoàn thiện công tác quản lý đáp ứng các yêu cầu, tiêu chuẩn quốc tế; đây được coi là khâu then chốt và mang tính chất quyết định.

Hai là, kinh nghiệm phát triển của một số tạp chí và lộ trình xây dựng các tạp chí khoa học xã hội đạt chuẩn quốc tế. Có thể nói, các tạp chí của Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam là các tạp chí rất có lợi thế để xây dựng theo chuẩn quốc tế. Bởi vì, đây là nơi tập trung các nhà khoa học đầu ngành trong các lĩnh vực khoa học xã hội và nhân văn, có nhiều công trình nghiên cứu có giá trị cần được công bố; có những tạp chí đã ra đời và phát triển hơn bốn năm mươi năm. Tuy nhiên, cần có lộ trình và trọng tâm để xây dựng trước một số tạp chí theo chuẩn quốc tế; bắt đầu từ việc nâng cao chất lượng nội dung bài viết; xây dựng Hội đồng Biên tập, quy chế hoạt động và kinh phí hoạt động của Hội đồng Biên tập; quy trình tiếp nhận bài viết, quy trình phản biện; biên tập; xuất bản; phát hành… những quy trình này cần có sự thống nhất trước hết trong các tạp chí của Viện Hàn lâm KHXH Việt Nam.

Ba là, về xuất bản các tạp chí khoa học điện tử theo tiêu chuẩn quốc tế. Đây là chủ đề thu hút được khá nhiều ý kiến phát biểu, tranh luận. Hiện nay, xuất bản điện tử của tạp chí khoa học là một trong  nhiều yếu tố được các hệ thống như ISI hay Scopus dùng để đánh giá vị trí quốc tế của tạp chí khoa học đó. Trước mắt, các tạp chí khoa học xã hội có thể tham gia hệ thống “Tạp chí khoa học Việt Nam trực tuyến” (Vietnam Jounals Online –VJOL) nhằm phổ biến, quảng bá các xuất bản phẩm ra thế giới.


PGS.TS. Hồ Việt Hạnh, Phó giám đốc Học viện Khoa học xã hội, Phó Tổng biên tập Tạp chí Nhân lực Khoa học xã hội cùng các cán bộ phòng Biên tập – Trị sự Tạp chí tham dự Hội thảo

 

Kết thúc Hội thảo, GS.TS. Nguyễn Xuân Thắng một lần nữa nhấn mạnh, trong một thời gian ngắn của Hội thảo, còn nhiều vấn đề mới đưa ra gợi mở cần tiếp tục thảo luận, nghiên cứu và có các ý kiến của những người trực tiếp làm tạp chí. Một số kết luận của Hội thảo được chủ tọa Hội thảo nêu lên là: Thứ nhất, chủ đề này cần tiếp tục được thảo luận ở các tạp chí, các đơn vị sau khi kết thúc Hội thảo này; những sáng kiến, những giải pháp hữu ích để đưa các tạp chí khoa học xã hội đạt chuẩn quốc tế cần được tập hợp lại và gửi về lãnh đạo Viện Hàn lâm KHXH VN. Thứ hai, trong các ý kiến phát biểu đã nêu lên thực trạng các tạp chí của chúng ta hiện nay có quá nhiều điểm yếu. Tuy nhiên, vấn đề đặt ra là chúng ta có điểm mạnh gì không? Một số tạp chí của chúng ta có bề dày lịch sử bốn năm mươi năm đó là một thế mạnh; trong số 10 tạp chí khoa học của Việt Nam được truy cập nhiều nhất thì Viện Hàn lâm KHXH VN có 04 tạp chí, đó là một điểm mạnh để chúng ta đặt ra theo lộ trình xây dựng chuẩn quốc tế thì bắt đầu từ những tạp chí nào. Trong số 32 tạp chí xuất bản bằng tiếng Việt, 02 tạp chí xuất bản bằng tiếng Anh có rất nhiều tạp chí được bạn đọc thừa nhận, phát hành tốt như: Tạp chí Nghiên cứu Kinh tế; Tạp chí Ngôn ngữ học; Tạp chí Kinh tế và Chính trị thế giới; Tạp chí Nhân lực Khoa học xã hội… những thành tựu đó chính là cơ sở ban đầu, nền tảng thực tiễn để chúng ta hướng tới xây dựng các tạp chí của Viện Hàn lâm KHXH VN theo chuẩn quốc tế. Thứ ba, đối với nhân lực làm tạp chí cần phải nâng cao chất lượng của biên tập viên; những người biên tập phải chuyên nghiệp, có trình độ chuyên môn sâu, hiểu biết rộng, có năng lực biên tập và được đào tạo bài bản. Đối với Hội đồng Biên tập, cần phải có quy định chức năng, nhiệm vụ và có trách nhiệm cao; có quỹ vật chất cho Hội đồng Biên tập hoạt động. Thứ tư, về mặt tài chính, các tạp chí của chúng ta đang thực hiện theo cơ chế tự chủ, tự chịu trách nhiệm, mở rộng cơ chế tài chính; do vậy, các tạp chí có thể vận dụng linh hoạt trong thực tiễn hoạt động của mình.

Để nâng cao chất lượng các tạp chí khoa học xã hội, trong giai đoạn trước mắt, cần tập trung vào việc nâng cao chất lượng cả về nội dung và hình thức theo đúng tôn chỉ, mục đích đã đặt ra theo định hướng chuẩn quốc tế; các tạp chí đảm bảo chất lượng cần có lộ trình tham gia vào hệ thống Tạp chí Khoa học Việt Nam trực tuyến. Để thực hiện được việc này, đòi hỏi sự nỗ lực đồng bộ của các cấp quản lý, của Hội đồng Biên tập và những người trực tiếp làm công tác tạp chí.

 

Tin: TS. Vũ Mạnh Toàn

Ảnh: Mai Hoa; Vĩnh Hà



[1] ISI (Institute for Scientific Information) - Tổ chức xếp hạng các tạp chí khoa học có uy tín, hệ số tham khảo cao.

[2] Institute for Science Information – Viện thông tin khoa học là một bộ phận của tập đoàn truyền thông và xuất bản Thomson Reuters Corporation. ISI cung cấp cơ sở dữ liệu toàn diện về các nghiên cứu có ảnh hưởng và quan trọng nhất trên thế giới.

[3] Scopus là một bộ phận của Elsevier – Tập đoàn xuất bản hàng đầu thế giới, cung cấp cơ sở dữ liệu về trích dẫn/tóm lược, nguồn các bài báo, tài liệu khoa học đã được phản biện.