PHÁT TRIỂN NHÂN LỰC CHẤT LƯỢNG CAO TRONG KỶ NGUYÊN CHUYỂN ĐỔI SỐ – ĐỘT PHÁ CHIẾN LƯỢC TRONG DỰ THẢO CÁC VĂN KIỆN TRÌNH ĐẠI HỘI XIV CỦA ĐẢNG

1. Những điểm mới của Đảng về nhân lực chất lượng cao

       Những điểm mới trong xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao được thể hiện trong dự thảo các văn kiện trình Đại hội XIV như sau:

Thứ nhất, quan điểm nhân lực chất lượng cao là trụ cột chiến lược trong tầm nhìn phát triển mới.

     Trong bản Dự thảo Báo cáo chính trị trình Đại hội XIV, Đảng Cộng sản Việt Nam khẳng định rõ quan điểm con người là trung tâm của phát triển; nhân lực chất lượng cao là yếu tố quyết định sức mạnh quốc gia trong bối cảnh hội nhập sâu rộng và đổi mới sáng tạo không ngừng. Điều này đặt ra một tầm nhìn chiến lược mới mẻ, đó là chúng ta không chỉ dừng lại ở việc đào tạo nhân lực có trình độ cao theo yêu cầu thị trường lao động, mà là tạo ra nguồn nhân lực vượt trội, có bản lĩnh chính trị vững vàng, phẩm chất đạo đức trong sáng, năng lực công nghệ cao và tinh thần sáng tạo mạnh mẽ, những con người có khả năng lãnh đạo, đổi mới và xung kích trong kỷ nguyên số hóa toàn diện. Dự thảo các văn kiện trình Đại hội XIV cũng nhấn mạnh rằng phát triển nhân lực cao cấp và chuyên sâu là một trong những yếu tố cốt lõi để duy trì đà tăng trưởng, nâng cao chất lượng, năng suất lao động và sức cạnh tranh quốc gia. So với các kỳ Đại hội trước, dự thảo các văn kiện trình Đại hội XIV cho thấy bước phát triển mới trong tư duy và tầm nhìn chiến lược của Đảng về phát triển nhân lực chất lượng cao, thể hiện rõ quan điểm lấy con người làm trung tâm của tiến trình phát triển đất nước giai đoạn 2026–2030, định hướng đến năm 2045.

Thứ hai, gắn phát triển nhân lực chất lượng cao với chuyển đổi số toàn diện.

       Đảng Cộng sản Việt Nam nhận thức ngày càng sâu sắc về mối liên hệ hữu cơ giữa phát triển nhân lực chất lượng cao và quá trình chuyển đổi số toàn diện. Chuyển đổi số được nhìn nhận không chỉ như một tập hợp các công cụ, giải pháp kỹ thuật, mà là một cuộc cách mạng sâu rộng về tư duy, phương thức học tập, tổ chức sản xuất và quản lý xã hội. Trong bối cảnh đó, yêu cầu đặt ra đối với nhân lực chất lượng cao không còn dừng lại ở việc có kiến thức chuyên môn sâu rộng, mà đòi hỏi phải hội tụ đồng thời nhiều năng lực mới, phù hợp với môi trường phát triển nhanh, phức tạp và biến động của kỷ nguyên số. Nhân lực chất lượng cao cần có năng lực số hóa để làm chủ công nghệ, khai thác và sử dụng hiệu quả dữ liệu trong hoạt động chuyên môn; có tư duy phản biện và năng lực sáng tạo để chủ động thích ứng với những thay đổi nhanh chóng của khoa học – công nghệ và thực tiễn phát triển; đồng thời có khả năng dẫn dắt, tổ chức và kết nối tri thức với thực tiễn trong môi trường số, nơi các quyết định ngày càng phụ thuộc vào dữ liệu, công nghệ và sự phối hợp đa ngành, đa lĩnh vực. Bên cạnh đó, trong điều kiện hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, nhân lực chất lượng cao còn phải có tư duy quốc tế, chủ động tham gia vào các không gian tri thức và mạng lưới hợp tác toàn cầu, đủ năng lực nhận diện và ứng phó hiệu quả với các thách thức mang tính xuyên quốc gia, qua đó góp phần nâng cao vị thế, uy tín và năng lực cạnh tranh của đất nước trong kỷ nguyên chuyển đổi số.

       Dự thảo báo cáo chính trị của Đảng chỉ rõ “Thế giới đang trải qua những thay đổi mang tính thời đại, tạo ra nhiều thời cơ, thuận lợi và khó khăn, thách thức lớn đan xen; trong nước đang triển khai những quyết sách chiến lược mang tính cách mạng, đặt ra nhiều vấn đề mới, yêu cầu mới cao hơn; đồng thời đây cũng là bước ngoặt mới, vận hội mới mang tính lịch sử đối với sự nghiệp xây dựng, phát triển đất nước và bảo vệ Tổ quốc trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc”. Trong bối cảnh đó, nhân lực chất lượng cao chính là “chìa khóa” mở ra thành công cho chúng ta, xây dựng và phát triển nhân lực chất lượng cao chính là biểu tượng của khát vọng quốc gia và sức mạnh thời đại. Đây không chỉ là công việc chuyên môn của ngành giáo dục; mà là sứ mệnh quốc gia, trách nhiệm của cả hệ thống chính trị, kinh tế và xã hội.

Thứ ba, phát triển nhân lực chất lượng cao là nhiệm vụ trọng tâm của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội.

       Đảng tiếp tục khẳng định quan điểm: "Dân là gốc", Nhân dân là chủ thể, là trung tâm của công cuộc đổi mới, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Mọi chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước phải thực sự xuất phát từ nhu cầu, nguyện vọng, quyền và lợi ích chính đáng, hợp pháp của Nhân dân; lấy hạnh phúc, sự hài lòng của Nhân dân làm thước đo và mục tiêu phấn đấu.  Trong điều kiện phát triển mới, việc hiện thực hóa quan điểm đó phụ thuộc vào chất lượng đội ngũ nhân lực thực thi quyền lực và tổ chức đời sống xã hội, qua đó đòi hỏi phải tập trung xây dựng đội ngũ nhân lực có tầm nhìn chiến lược, tư duy hiện đại và bản lĩnh chính trị vững vàng. Tư duy này không chỉ thể hiện trong các tầm nhìn dài hạn như mục tiêu trở thành nước có thu nhập cao vào năm 2045, mà còn được thể hiện qua hàng loạt các dự thảo chương trình hành động, nhấn mạnh đào tạo, thu hút, sử dụng và đãi ngộ nhân lực chất lượng cao trong mọi lĩnh vực then chốt của nền kinh tế – xã hội thời gian vừa qua.

       Nhiệm vụ phát triển nhân lực chất lượng cao được đặt ra không chỉ như nhiệm vụ riêng của ngành giáo dục – đào tạo, mà là nhiệm vụ chiến lược của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội. Đây là sự thể hiện rõ nét tư duy đổi mới, toàn diện và nhất quán của Đảng trong việc phát huy sức mạnh tổng hợp của các chủ thể nhằm xây dựng nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh và bền vững đất nước trong giai đoạn mới. Theo tinh thần đó, Nhà nước giữ vai trò lãnh đạo, định hướng và kiến tạo, thông qua việc ban hành các chủ trương, chiến lược, chính sách lớn và bảo đảm nguồn lực cần thiết cho phát triển nhân lực chất lượng cao. Nhà nước không chỉ xác lập mục tiêu, tiêu chuẩn và lộ trình phát triển nhân lực gắn với chiến lược phát triển kinh tế – xã hội, khoa học – công nghệ và chuyển đổi số, mà còn tạo lập khuôn khổ thể chế, môi trường thuận lợi để các chủ thể khác tham gia đồng bộ, hiệu quả vào quá trình đào tạo, sử dụng và phát huy nguồn nhân lực. Vai trò định hướng và điều tiết của Nhà nước là nhân tố quyết định bảo đảm sự thống nhất giữa mục tiêu phát triển nhân lực với lợi ích chung của đất nước và Nhân dân.

        Trên cơ sở định hướng chiến lược và điều kiện do Nhà nước tạo ra, hệ thống giáo dục và đào tạo là lực lượng nòng cốt trực tiếp thực hiện nhiệm vụ đào tạo nhân lực chất lượng cao. Hệ thống này có trách nhiệm đổi mới mạnh mẽ nội dung, chương trình, phương pháp giảng dạy và mô hình đào tạo theo hướng hiện đại, thực chất, gắn lý luận với thực tiễn, đáp ứng yêu cầu của nền kinh tế số và xã hội số. Giáo dục – đào tạo không chỉ trang bị kiến thức chuyên môn mà còn bồi dưỡng tư duy, kỹ năng, bản lĩnh và năng lực thích ứng cho người học, qua đó góp phần hình thành đội ngũ nhân lực có chất lượng, có khả năng đảm đương những nhiệm vụ ngày càng cao trong sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước.

       Gắn bó chặt chẽ với quá trình đào tạo đó là doanh nghiệp và thị trường lao động, nơi trực tiếp sử dụng, kiểm nghiệm và phát huy giá trị của nhân lực chất lượng cao. Những yêu cầu thực tiễn của sản xuất, kinh doanh, quản lý và đổi mới sáng tạo chính là căn cứ quan trọng để hệ thống giáo dục – đào tạo điều chỉnh mục tiêu, nội dung và phương thức đào tạo cho phù hợp. Đồng thời, doanh nghiệp và thị trường lao động cũng là môi trường thực tiễn sinh động để người lao động rèn luyện kỹ năng, nâng cao năng lực, khẳng định giá trị và đóng góp trực tiếp vào sự phát triển kinh tế – xã hội của đất nước, tạo nên mối liên kết hữu cơ giữa đào tạo và sử dụng nhân lực.

       Tuy nhiên, quan điểm phát triển nhân lực chất lượng cao theo tinh thần dự thảo các văn kiện trình Đại hội XIV chỉ thực sự được hiện thực hóa khi được đặt trên nền tảng ý thức tự giác, chủ động của toàn dân và mỗi công dân. Trong điều kiện khoa học – công nghệ và tri thức phát triển nhanh chóng, học tập không còn giới hạn trong nhà trường hay một giai đoạn nhất định của cuộc đời, mà trở thành quá trình thường xuyên, liên tục. Do đó, mỗi người dân cần nêu cao tinh thần học tập suốt đời, tự rèn luyện, tự đổi mới, không ngừng nâng cao trình độ, kỹ năng và phẩm chất của bản thân để thích ứng với yêu cầu phát triển của xã hội và đóng góp tích cực cho đất nước.

      Sự kết hợp chặt chẽ, đồng bộ giữa vai trò lãnh đạo, kiến tạo của Nhà nước; vai trò nòng cốt của hệ thống giáo dục – đào tạo; vai trò thực tiễn của doanh nghiệp và thị trường lao động; cùng với ý thức tự giác, chủ động của toàn dân đã hình thành một hệ sinh thái phát triển nhân lực chất lượng cao mang tính toàn diện và bền vững, thể hiện rõ tầm nhìn chiến lược và quyết tâm chính trị của Đảng trong dự thảo các văn kiện trình Đại hội XIV.

2. Phát triển nhân lực chất lượng cao – bước chuyển trong tư duy lãnh đạo và chiến lược phát triển của Đảng

       Nhìn tổng thể, dự thảo các văn kiện trình Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng đã đưa vấn đề phát triển nhân lực chất lượng cao trong bối cảnh chuyển đổi số lên một vị trí chiến lược chưa từng có trong các kỳ Đại hội trước, thể hiện bước phát triển mới trong tư duy lãnh đạo và tầm nhìn dài hạn của Đảng đối với con đường phát triển đất nước. Việc đặt nhân lực chất lượng cao ở trung tâm của chiến lược phát triển không chỉ phản ánh yêu cầu khách quan của thời đại khoa học – công nghệ và chuyển đổi số, mà còn cho thấy sự tự tin, chủ động và bản lĩnh của Việt Nam trong việc xác định hướng đi riêng, phù hợp với điều kiện thực tiễn và xu thế phát triển của thế giới. Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt, việc lựa chọn phát triển dựa trên tri thức, công nghệ và con người là minh chứng rõ ràng cho quyết tâm đưa đất nước vươn lên bằng nội lực, bằng sáng tạo và bằng chất lượng nguồn nhân lực, thay vì dựa chủ yếu vào lợi thế tài nguyên hay lao động giản đơn.

       Đặc biệt, như đã nêu, dự thảo các văn kiện trình Đại hội XIV đã vượt qua cách tiếp cận truyền thống coi nhân lực chất lượng cao chủ yếu như một yếu tố đầu vào của tăng trưởng kinh tế, để nhấn mạnh sâu sắc hơn vai trò của nhân lực với tư cách là động lực tinh thần, nền tảng văn hóa và sức mạnh nội sinh của thời đại mới. Nhân lực chất lượng cao không chỉ tạo ra của cải vật chất, mà còn định hình hệ giá trị, chuẩn mực hành vi, phương thức tư duy và năng lực tổ chức xã hội trong điều kiện chuyển đổi số. Chính đội ngũ này là lực lượng trực tiếp dẫn dắt đổi mới sáng tạo, lan tỏa tinh thần khoa học, khơi dậy khát vọng cống hiến, đồng thời giữ vai trò nòng cốt trong việc bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, củng cố niềm tin xã hội và định hướng phát triển bền vững của đất nước. Ở góc độ đó, phát triển nhân lực chất lượng cao chính là phát triển con người Việt Nam toàn diện, hài hòa giữa trí tuệ, bản lĩnh chính trị, đạo đức, văn hóa và năng lực hội nhập.

       Trên nền tảng nhận thức đó, Đảng yêu cầu mỗi cán bộ, đảng viên, chuyên gia, nhà giáo và người lao động phải phát huy vai trò chủ thể trong sứ mệnh phát triển đất nước, trực tiếp tham gia hiện thực hóa các mục tiêu chiến lược. Theo đó, mỗi cá nhân, trong vị trí và vai trò của mình, cần không ngừng học tập, rèn luyện, đổi mới tư duy và nâng cao năng lực để đóng góp vào sự nghiệp chung. Trong tổng thể đó, đội ngũ cán bộ, đảng viên giữ vai trò nòng cốt trong việc tổ chức thực hiện đường lối, chủ trương của Đảng, là cầu nối giữa ý chí chính trị với đời sống xã hội; còn đội ngũ trí thức, nhà khoa học, nhà giáo và người lao động là lực lượng trực tiếp sáng tạo, truyền bá và hiện thực hóa tri thức, góp phần hình thành và phát triển nguồn nhân lực ưu tú đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh và bền vững trong kỷ nguyên số.

       Với tinh thần đoàn kết – kỷ cương – đổi mới – phát triển, được hun đúc qua quá trình chuẩn bị công phu và dân chủ của dự thảo các văn kiện Đại hội XIV, toàn Đảng, toàn dân và toàn quân có cơ sở vững chắc để tin tưởng vào khả năng thực hiện thắng lợi các mục tiêu chiến lược đã đề ra. Sự đồng thuận trong nhận thức, sự quyết tâm trong hành động và sự chủ động trong đổi mới sẽ là những yếu tố then chốt bảo đảm cho việc xây dựng thành công một Việt Nam thịnh vượng, sáng tạo, phát triển nhanh và bền vững, hội nhập sâu rộng trong kỷ nguyên số toàn cầu, trong đó nhân lực chất lượng cao thực sự trở thành nguồn lực quyết định và động lực mạnh mẽ cho tương lai đất nước. Từ những định hướng chiến lược đó, yêu cầu hiện thực hóa các mục tiêu phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao được đặt ra trực tiếp đối với hệ thống giáo dục – đào tạo và các cơ sở nghiên cứu.

3. Về định hướng đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao tại Học viện Khoa học xã hội

       Trong tổng thể hệ thống giáo dục – đào tạo và nghiên cứu khoa học, Học viện Khoa học xã hội có trách nhiệm quan trọng trong việc tổ chức đào tạo nguồn nhân lực khoa học xã hội chất lượng cao, góp phần cụ thể hóa và hiện thực hóa các quan điểm, định hướng chiến lược của Đảng vào thực tiễn phát triển đất nước. Trên cơ sở đó, Học viện cần tiếp tục khẳng định và phát huy vai trò trong đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ khoa học xã hội có bản lĩnh chính trị vững vàng, phẩm chất đạo đức trong sáng, tư duy độc lập, năng lực nghiên cứu và khả năng thích ứng cao với bối cảnh chuyển đổi số. Đây không chỉ là yêu cầu về chuyên môn đào tạo, mà còn là trách nhiệm chính trị trực tiếp của Học viện đối với sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa.

       Trước hết, Học viện cần đẩy mạnh đổi mới nội dung, chương trình và phương thức đào tạo theo hướng tích hợp chặt chẽ giữa tri thức khoa học xã hội – nhân văn với các yêu cầu mới của thời đại số. Đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao không chỉ dừng lại ở việc truyền thụ tri thức hàn lâm, mà phải chú trọng bồi dưỡng năng lực tư duy chiến lược, khả năng phân tích và phản biện chính sách, năng lực nghiên cứu liên ngành, cũng như kỹ năng làm việc trong môi trường số, đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh và bền vững của đất nước trong giai đoạn mới.

       Cùng với công tác đào tạo, Học viện Khoa học xã hội cần tiếp tục nâng cao chất lượng nghiên cứu khoa học, đặc biệt là nghiên cứu các vấn đề lý luận và thực tiễn mới nảy sinh trong bối cảnh chuyển đổi số, như quản trị quốc gia trong môi trường số, kinh tế số, xã hội số, văn hóa số, an ninh phi truyền thống và những thách thức đặt ra đối với hệ giá trị, đạo đức và bản lĩnh chính trị của con người Việt Nam hiện nay. Thông qua hoạt động nghiên cứu, Học viện không chỉ góp phần phát triển khoa học xã hội, mà còn cung cấp luận cứ khoa học tin cậy cho việc hoạch định và hoàn thiện đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước.

      Trong quá trình đó, đội ngũ đảng viên của Học viện Khoa học xã hội giữ vai trò nòng cốt, mang tính quyết định. Với tư cách là những cán bộ, giảng viên, nhà khoa học trực tiếp tham gia đào tạo và nghiên cứu, đồng thời là những hạt nhân chính trị – học thuật, đảng viên của Học viện có trách nhiệm nêu gương, dẫn dắt và lan tỏa tinh thần đổi mới trong toàn bộ hoạt động của Học viện. Mỗi đảng viên cần nhận thức sâu sắc rằng đổi mới đào tạo và phát triển nhân lực chất lượng cao trong bối cảnh chuyển đổi số không chỉ là nhiệm vụ chuyên môn, mà còn là nhiệm vụ chính trị trực tiếp, gắn liền với vai trò, uy tín và trách nhiệm của người đảng viên. Trên cơ sở đó, đội ngũ đảng viên cần phát huy mạnh mẽ vai trò tiên phong trong học tập, nghiên cứu và đổi mới tư duy, chủ động tiếp cận tri thức mới, phương pháp mới, công nghệ mới nhằm nâng cao chất lượng giảng dạy, nghiên cứu khoa học và đào tạo sau đại học. Đồng thời, đội ngũ đảng viên của Học viện cần giữ vững và lan tỏa bản lĩnh chính trị, lập trường tư tưởng vững vàng, chủ động đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trong lĩnh vực khoa học xã hội và nhân văn, nhất là trên không gian mạng. Trong môi trường học thuật số với nhiều luồng thông tin đa chiều, phức tạp, vai trò nêu gương của đảng viên có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong việc bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, giữ vững định hướng chính trị trong đào tạo và nghiên cứu khoa học.

       Bên cạnh đó, mỗi đảng viên của Học viện cần gắn chặt hoạt động đào tạo và nghiên cứu với các vấn đề lớn của thực tiễn phát triển đất nước, chủ động tham gia tư vấn, phản biện chính sách, góp phần đưa khoa học xã hội thực sự trở thành một trong những lực lượng dẫn dắt phát triển bền vững trong kỷ nguyên chuyển đổi số. Thông qua đó, đảng viên không chỉ góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực chất lượng cao, mà còn khẳng định vai trò, vị thế của Học viện Khoa học xã hội trong hệ thống giáo dục – đào tạo và nghiên cứu khoa học của quốc gia.

4. Kết luận

       Dự thảo các văn kiện trình Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng đã xác lập một cách rõ ràng và nhất quán vị trí chiến lược của phát triển nhân lực chất lượng cao trong bối cảnh chuyển đổi số, thể hiện bước phát triển mới trong tư duy lãnh đạo và tầm nhìn dài hạn của Đảng đối với sự nghiệp phát triển đất nước. Việc lựa chọn con đường phát triển dựa trên tri thức, khoa học – công nghệ và con người không chỉ phản ánh yêu cầu khách quan của thời đại, mà còn đặt ra những nhiệm vụ cụ thể đối với hệ thống giáo dục – đào tạo trong việc chuẩn bị nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh và bền vững.

       Trong tổng thể đó, các cơ sở đào tạo và nghiên cứu, trong đó có Học viện Khoa học xã hội, giữ vai trò là những chủ thể trực tiếp tổ chức thực hiện các định hướng chiến lược của Đảng thông qua hoạt động đào tạo, bồi dưỡng và nghiên cứu khoa học. Việc nâng cao chất lượng đào tạo nhân lực khoa học xã hội, gắn với yêu cầu chuyển đổi số và hội nhập quốc tế, vừa là trách nhiệm chuyên môn, vừa là trách nhiệm chính trị của các cơ sở giáo dục – đào tạo trong giai đoạn phát triển mới.

       Với tinh thần đoàn kết – kỷ cương – đổi mới – phát triển, cùng sự chủ động đổi mới của toàn hệ thống giáo dục – đào tạo và sự tham gia tích cực của các cơ sở đào tạo, nghiên cứu, có cơ sở để tin tưởng rằng các mục tiêu chiến lược mà Đại hội XIV đề ra sẽ từng bước được hiện thực hóa trong thực tiễn, qua đó góp phần xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh, bền vững và hội nhập sâu rộng của đất nước trong kỷ nguyên số.